Bức tử thượng nguồn sông Đồng Nai

Những núi cát bên bờ sông Đồng Nai

Đập vào mắt chúng tôi khi đi dọc tuyến đường ĐT 721 đoạn từ cầu Đạ Sỵ (thuộc xã Quảng Ngãi) đến Thị trấn Cát Tiên (huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng) là những bãi cát khổng lồ nằm sát đường và sát cạnh thượng nguồn sông Đồng Nai. Một buổi trưa đầu tháng 8/2020, phía ngoài một bãi cát, một dãy xe ben, xe đầu kéo (giới vận tải thường gọi là xe 3 – 4 giò) nằm chờ “ăn” cát. Bên trong, chiếc xe cuốc hối hả múc từng gàu đổ vào thùng một chiếc 4 giò biển số rơ-mooc 93R 00775. Chừng 10 phút sau, khoang thùng gần 30m3 đầy ắp, rú mình chạy ngược vào hướng Thị trấn Cát Tiên, tranh thủ nhường chỗ cho chiếc khác.

Dưới sông, các vòi bơm cát lên một bãi cũng ồ ạt phun, như chạy đua với cần cạp xe cuốc. Một nhóm công nhân chạy ngược xuôi, dáng vẻ hối hả. Nhìn từ trên cao, họ nhỏ bé như con kiến bò trong chậu. Bãi cát khổng lồ như một sân bóng, cao vợi nếu nhìn từ mặt sông. Được biết, đây là bãi cát của Doanh nghiệp tư nhân Xuân Hà. Một số người dân nơi đây thông tin, doanh nghiệp này hút cát từ năm 2009. Đến nay, họ đã khai thác khoáng sản ở đây ngoài 10 năm và hiện vẫn chưa dừng lại.

Cách bãi cát của Xuân Hà không xa, một bãi cát khác, cũng chứa đầy cát. Bãi này thuộc Công ty cổ phần công trình giao thông Đồng Nai, được UBND tỉnh Đồng Nai cấp phép từ năm 2013.

Rời bãi chứa cát, chúng tôi đi theo chiếc xe biển số 93R 00775. Dưới sức nặng của mấy chục khối cát, mặt đường như lún xuống mỗi khi xe qua, bụi mịt mù. Con đường tránh của Thị trấn Cát Tiên đã lỗ chỗ những ổ gà, nước đọng, dặm vá chằng chịt dù làm mới xong chưa lâu.

Vi phạm vẫn tái cấp phép  

Theo báo cáo mới nhất của UBND huyện Cát Tiên, tính đến tháng 6/2020, trên sông Đồng Nai đoạn qua huyện Cát Tiên còn lại 02 giấy phép khai thác cát còn hiệu lực. Một giấy phép do UBND tỉnh Lâm Đồng cấp cho DNTN Xuân Hà (địa chỉ xã Tư Nghĩa, huyện Cát Tiên) với chiều dài 5.500m, công suất 15.000m3/năm (cấp phép từ đầu năm 2009, hết hạn vào cuối tháng 3/2021). Giấy phép còn lại của UBND tỉnh Đồng Nai cấp cho Công ty cổ phần công trình giao thông Đồng Nai với chiều dài hơn 13km, công suất 8.000m3/năm.

Giữa năm 2019, trước tình hình loạn khai thác cát tại con sông Đồng Nai, đoạn chảy qua 3 tỉnh (Lâm Đồng, Đồng Nai, Bình Phước) lãnh đạo 3 tỉnh đã yêu cầu các dự án tạm ngưng khai thác. Sau một thời gian ngắn tạm ngưng, đầu năm 2020, dự án của DN Xuân Hà được phép tái khai thác.

Tuy trong báo cáo của UBND huyện Cát Tiên cho biết, hiện nay DN Xuân Hà đảm bảo các nội dung của giấy phép, tuy nhiên, trong năm 2019, DN Xuân Hà chưa hoàn thiện thủ tục theo nội dung chỉ đạo của UBND 3 tỉnh nhưng đã tự ý bơm hút cát lên bãi tập kết. Việc này đã được UBND huyện lập biên bản chuyển tỉnh xử lý theo thẩm quyền.

Chưa dừng lại, những ngày cuối tháng 7/2020, DN Xuân Hà tiếp tục có vi phạm khi sử dụng phương tiện khai thác (tàu hút) không đúng chủng loại thiết bị khai thác trong văn bản cho phép đối với cát nhưng không thông báo cho chính quyền địa phương. Với hành vi vi phạm này, DN Xuân Hà đã bị Chủ tịch UBND huyện Cát Tiên xử phạt 40 triệu đồng và buộc khai thác đúng phương tiện đã đăng ký.

Chưa hết, các bãi tập kết đã chuyển mục đích sử dụng đất (từ nông nghiệp sang sản xuất kinh doanh) hay chưa cũng cần phải làm rõ? Theo thông tin chúng tôi có được, hiện DN Xuân Hà mới chỉ chuyển khoảng 2000m2 trong tổng số gần 8.000m2 đất làm bãi tập kết.

Tương tự, Công ty cổ phần công trình giao thông Đồng Nai được UBND tỉnh Đồng Nai cấp phép trở lại từ cuối tháng 5/2020. Sở dĩ vụ việc có liên quan đến địa bàn huyện Cát Tiên bởi phía bên xã Đắc Lua, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai (nơi Công ty được cấp phép) không có đường vận chuyển cát nên Công ty mới xin đặt bãi tập kết bên huyện Cát Tiên. Tuy nhiên trong năm 2019, Công ty cổ phần công trình giao thông Đồng Nai cũng chưa hoàn thành các nội dung theo chỉ đạo của lãnh đạo ba tỉnh: thả phao tại vị trí khai thác, gắn thiết bị định vị, camera hành trình, khối lượng cát bán ra phải qua cân tải trọng… nhưng đã “tranh thủ” bơm hút và bán 1000 m3 cát cho một hộ dân kinh doanh vật liệu xây dựng tại Cát Tiên. Với vi phạm này, UBND huyện đã phải lập biên bản, chuyển hồ sơ cho UBND huyện Tân Phú xử lý theo thẩm quyền.

Thất thoát và bất an

Những nỗi bất an của cư dân sống dọc hai bên bờ sông Đồng Nai dường như nối dài hơn khi tài nguyên bị khai thác vô tội vạ ẩn nấp dưới những tờ giấy A4. Đó là chuyện tai nạn, chuyện hư hỏng hệ thống cầu đường, chuyện sạt lở quy mô ngày càng lớn hai bờ sông khiến vườn tược dần trôi vào miệng thủy thần… Nhưng lớn hơn cả là chuyện hủy hoại môi trường sống của không chỉ cư dân nơi đây.

Hàng loạt dấu hỏi được đặt ra từ những bãi cát cần làm rõnhư: doanh nghiệp Xuân Hà, tính bình quân họ chỉ được phép hút hơn 40m3/ngày theo giấy phép (tương đương với 15.000m3/năm), nhưng với số lượng cát trên bãi và số lượng xe chở đi, con số hơn 40m3/ngày liệu chừng đã đúng sự thật. Theo hàng loạt quy định khối lượng cát bán ra phải qua cân tải trọng (kết quả cân được lưu trữ để giám sát khối lượng), lắp đặt camera giám sát trạm cân….những việc này có ai kiểm soát hay không?

Một cán bộ xã của huyện Cát Tiên thông tin, một năm tiền ngân sách mà xã thu được từ hoạt động khai thác cát của một doanh nghiệp chỉ khoảng 5 triệu đồng (tất nhiên chỉ thuộc thẩm quyền cấp xã). Với giá cát hiện nay, khoảng trên dưới 200 ngàn đồng/m3 (tùy loại) chúng tôi nhẩm tính, số tiền ít hơn giá bán cát một chuyến xe 4 giò. Cả huyện Cát Tiên thu ngân sách một năm khoảng 25 tỷ đồng, con số này ước chừng không hơn doanh thu của một doanh nghiệp khai thác cát trong huyện?

Là một người tỏ ra kiên quyết trong việc chỉ đạo, xử lý những vi phạm liên quan quan đến các hoạt động khai thác tài nguyên nói chung, ông Nguyễn Hoàng Phúc, Chủ tịch UBND huyện Cát Tiên cho biết, vị trí nằm giáp ranh ba tỉnh dọc con sông Đồng Nai khiến cho Cát Tiên khó khăn trong việc xử lý vi phạm. Cho dù, nếu so với Tân Phú (Đồng Nai) và Bù Đăng (Bình Phước), Cát Tiên được đánh giá là quản lý tốt nhất.

Theo Báo Pháp luật Plus

Liên quan đến bài viết

Bình luận

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *