“Mong đẩy mạnh ngoại giao nguồn nước để cứu nguy vùng đồng bằng”

Theo kế hoạch, ngày 12/5, tại TP.Cần Thơ – Trung tâm ĐBSCL, Ủy ban Sông Mê Công Việt Nam sẽ tiến hành Hội thảo tham vấn nhằm trợ giúp Ủy hội sông Mê Công quốc tế ra quyết định về việc xây dựng công trình thủy điện Pắc – Beng trên dòng chính sông Mê Công thuộc lãnh thổ nước CHDCND Lào.

Trước khi hội thảo vấn diễn ra, phóng viên Báo điện tử Tài nguyên & Môi trường đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Lê Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện nghiên cứu về biến đổi khí hậu – Đại học Cần Thơ, xung quanh những tác động của công trình thủy điện Pắc – Beng đối với đồng bằng sông Cửu Long.

Phóng viên: Thưa ông, nhìn vào bản đồ dòng Mê Công thì vị trí Lào dự kiến xây đập Pắc – Beng nằm phía trên đập Xayabury và DonSahong, cách ĐBSCL gần 2.000km, nếu cho rằng “công trình này sẽ không có sự tác động trầm trọng thêm đáng kể đối với ĐBSCL vì vốn dĩ đập Xayabury và DonSahong phía dưới có ý nghĩa quyết định hơn về mọi sự tác động từ dòng chảy nhưng đã khởi công xây rồi”- ông có bình luận thế nào?

PGS.TS. Lê Anh Tuấn: Vị trí đập Pắc – Beng nằm phí trên đập Xayabury và Don Sahong, cách xa ĐBSCL khoảng 2.000 km. Tuy nhiên, không thể nói việc xây đập Pắc – Beng không có tác động đáng kể đối với ĐBSCL vì lưu vực sông Mekong là một thể thống nhất, có tác động qua lại và dây chuyền. Các đập thủy điện ở khu vực Lancang, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc cách xa hơn ĐBSCL so với Pắc – Beng vẫn gây ra những tác động lớn đến vùng đồng bằng, ví dụ như sút giảm lượng bùn cát và đặc điểm thủy văn dòng chảy. Năm 2016, chính phủ Việt Nam còn yêu cầu Trung Quốc xả nước đập JingHong (Cảnh Hồng) để cứu hạn cho ĐBSCL thì cho thấy chính Bộ Tài nguyên & Môi trường thấy các ảnh hưởng.

PGS.TS. Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu về biến đổi khí hậu –Đại học Cần Thơ.
PGS.TS. Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu về biến đổi khí hậu –Đại học Cần Thơ.

P/V: Trong các lĩnh vực mà công trình này có thể tác động ảnh hưởng đến ĐBSCL như thủy văn – thủy lực; phù sa bùn cát; thủy sản, hệ sinh thái; chất lượng nước; kinh tế – xã hội; giao thông thủy; an toàn đập… ông lo ngại nhất lĩnh vực nào?

PGS.TS. Lê Anh Tuấn: Khó có thể khẳng định lo ngại nào là chính trong chuỗi các tác động, tùy vào thời điểm và lĩnh vực. Tất cả những tác động nói trên đều có liên quan và tương tác lẫn nhau tạo ra những hệ lụy bất lợi cho vùng đồng bằng.

a
Hệ thống thủy điện trên dòng chính vùng hạ lưu vực sông Mê Công.

P/V: Hiện nay vấn nạn xâm mặn và trượt đất ở ĐBSCL đã và đang diễn ra rất phức tạp, mặt khác còn chịu nhiều tác động tiêu cực từ hiện tượng biến đổi khí hậu, nước biển dâng,… liệu việc Lào triển khai xây thêm đập Pắc – Beng có khả năng dẫn đến thảm họa gì không cho ĐBSCL, thưa ông?

PGS.TS. Lê Anh Tuấn: Đập Pắc – Beng sẽ tiếp giữ những lượng bùn cát từ thượng nguồn về hạ lưu trong chuỗi các bậc thang thủy điện. Càng nhiều bậc thang và hồ chứa thì sự thiếu hụt phù sa và bùn cát về đồng bằng càng gia tăng. Hệ quả là sạt lở bờ sông và ven biển, xâm nhập mặn, sự thay đổi hệ sinh thái thủy sinh càng gia tăng và ngày càng tích lũy. Khả năng tan rã vùng đồng bằng ngày ngày càng rõ nét.

P/V: Thực tế thời gian qua, đã có rất nhiều ý kiến phản đối việc các quốc gia triển khai xây dựng chuỗi đập thủy điện trên dòng chính sông Mê Công nhằm ngăn chặn thảm họa hủy diệt môi trường, sinh thái trong lưu vực, đặc biệt là bảo vệ ĐBSCL nhưng ông có cảm nhận được động thái cải thiện tình hình gì không – từ sự phản đối ấy?

Việc xây dựng thêm đập thủy điện trên dòng chính sông Mê Công sẽ làm cán cân trầm tích tại ĐBSCL thêm thâm hụt khiến vấn nạn trượt đất đã và đang diễn ra càng trở nên phức tạp hơn.

Việc xây dựng thêm đập thủy điện trên dòng chính sông Mê Công sẽ làm cán cân trầm tích tại ĐBSCL thêm thâm hụt khiến vấn nạn trượt đất đã và đang diễn ra càng trở nên phức tạp hơn.

PGS.TS. Lê Anh Tuấn: Người dân ngày càng nhận thức rằng ngày càng có thêm những biểu hiện rõ hơn như là những bằng chứng thay đổi môi trường – sinh thái theo chiều hướng xấu đi. Dự luận đã có nhiều phản ứng về vấn đề này. Tuy vậy, người dân và giới khoa học cũng thất vọng vì các động thái can thiệp và cải thiện tình hình từ các phản đối tỏ ra rất mờ nhạt và thiếu hiệu quả.

P/V: Là một nhà khoa học có tâm huyết với môi trường châu thổ Cửu Long, ông kiến nghị gì cụ thể để cải thiện tình hình?

PGS.TS. Lê Anh Tuấn: Hiệp định Mekong 1995 với các điều khoản liên quan đến PNPCA và không có điều về quyền phủ quyết (veto). Từ khi ký kết đến nay là hơn 20 năm nhưng không có những đánh giá, xem xét lại và đề xuất điều chỉnh Hiệp định. Việc thương thuyết thỏa thuận liên quan đến phân chia quyền lợi về khai thác và sử dụng nguồn nước hợp lý với các quốc gia thượng nguồn nhằm bảo vệ hệ sinh thái và nguồn sống của hơn 60 triệu dân khu vực cần phải đầy mạnh hơn lúc nào hết.

Chúng tôi mong mỏi các cấp chính quyền thấy hết những nguy cơ xấu ảnh hưởng đến sự sống của một vùng sản xuất lương thực và thủy sản lớn nhất nước mà đẩy mạnh những giải pháp ngoại giao nguồn nước (hydro-diplomacy) để cứu nguy vùng đồng bằng.

P/V: Xin cảm ơn ông!

Đập thủy điện Pắc-Beng là công trình thủy điện đầu tiên của bậc thang 11 đập thủy điện trên dòng chính vùng hạ lưu vực Mê Công dự kiến sẽ triển khai xây dựng thuộc lãnh thổ hai quốc gia Lào và Campuchia. Vị trí công trình nằm ở huyện Pắc Beng, tỉnh U-đôm-xay cách thành phố Viên Chăn của Lào 610 km về phía thượng lưu và cách biên giới Việt Nam 1.933 km. Công trình có công suất phát điện thiết kế là 912 MW và điện lượng trung bình năm là 4.765 GwH, do Công ty sản xuất năng lượng quốc tế Datang của Trung Quốc là chủ đầu tư, điện lượng chủ yếu xuất khẩu sang Thái Lan (chiếm 90%).

Hùng Long (thực hiện)

Theo baotainguyenmoitruong.vn

Bình luận

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *